głosów: 4
 
Twoja ocena:
Omów zagadnienia na podstawie kilku epok literackich.
Od wieków ludzie zastanawiają się nad sensem swojego istnienia. Jaki cel powinni obrać w życiu? Do czego dążyć, o czym marzyć? Ludziom spokojnie żyjącym w dzisiejszym świecie wydaje się, ze świetnie znają ludzka psychikę i, ze nic nie jest w stanie ich zaskoczyć, lecz nasza wiedza o ciągle jednak zaskakującej, nieznanej i bardzo złożonej naturze ludzkiej jest na pewno zbyt mała. Literatura ukazuje nam mnogość postaci, które możemy różnorodnie poklasyfikować: od zbrodniarzy, niewiernych małżonków, "karierowiczów", po idealistów i bohaterów, wiernych kodeksowi. Wybór jest naprawdę ogromny. Według mnie najciekawsze postacie, o różnorodnych charakterach zostały stworzone w czasach najnowszych, są one nam najbliższe, choć na pewno do końca nigdy nie będziemy w stanie posiąść całej wiedzy o człowieku dzięki tym utworom.
Pierwszą postacią godną uwagi jest Aniela Dulska. W dramacie "Moralność Pani Dulskiej" Gabriela Zapolska przedstawiła swoją bohaterkę jako karykaturę, matki, żony, pani domu, wreszcie kobiety. Ma fatalny gust, jest zaniedbana, niechlujna. Wszystko to ma związek z jej chorobliwą oszczędnością. Jest bezkrytyczna wobec siebie, uważa się za kobietę nieskazitelnie uczciwa, wzór wszelkich cnot. Pieniądz jest dla Dulskiej wszechwładną siłą, która daje władzę i prawo stanowienia o innych. Jest on także podstawą do oceniania ludzi- Dulska wynajmuje pokój kobiecie lekkich obyczajów, która regularnie uiszcza należność za komorne, jednocześnie bohaterka nakazuje wyprowadzić się z kamienicy lokatorce - niedoszłej samobójczyni, która zdecydowała się na ten krok z powodu zdrady męża. Dulska uważa ja za skandalistkę i osobę niemoralna. Następną ważną cechą Dulskiej jest obłuda. Dulska jest kobieta, która wszystko ocenia na podstawie własnych korzyści. Jest mistrzynią udawania. Sadzi, ze można bezkarnie wykorzystywać ludzi do własnych celów. Dulska jest istota całkowicie amoralna. Udaje, ze nic nie wie o stosunkach, jakie łącza Zbyszka z Hanka, pobłażliwie traktuje karygodne zachowanie się syna.
Jako matka Dulska zdecydowanie faworyzuje Zbyszka, utwierdzając go w przekonaniu o własnej wyjątkowości i wartości. Córki traktuje jak niepotrzebny balast, stara się jak najdłużej traktować jak dzieci. Dulska nie respektuje ich niezależności i ludzkiej godności. Chce je sobie absolutnie podporządkować. W efekcie, żadne z dzieci nie szanuje Dulskiej, ale bez oporów dają sobą manipulować. Dulska czuje swoja przewagę i bez skrupułów terroryzuje otoczenie.
Jako żona Dulska całkowicie ignoruje męża, już dawno go sobie podporządkowała, Felicjan żyje pod jej dyktando. Ogólnie mówiąc , Dulska to bezwzględną, pewną siebie, chłodno kalkulującą własne korzyści i straty kobieta, a przy tym niechlujna, niewykształconą i pretensjonalną w zachowaniu.
Niestety w dzisiejszym świecie jest coraz więcej takich osób, replik Dulskiej. Ludzie tego pokroju charakteryzują się dbałością o pozory, fałszem, są nieuczciwi wobec siebie i innych, czasem nawet wobec członków własnej rodziny. Na użytek środowiska, w którym żyją, kreują swój własny, w ich mniemaniu idealny obraz. W rzeczywistości są zakłamani, brak im jakichkolwiek zasad moralnych.
Kolejną ciekawą postacią jest doktor Tomasz Judym, bohater "Ludzi bezdomnych" Stefana Żeromskiego, choć jednoznaczna ocena tej osoby i jej postępowania jest niemożliwa. Jest to człowiek, który podejmuje walkę z otaczającym go złem i niesprawiedliwością społeczną. Temu celowi poświęca całe swoje życie, całego siebie. Mimo szlachetnych idei, Judym nie jest postacią w pełni pozytywną. Działa z powodu swego kompleksu niższości, kompleksu człowieka ubogiego, który widzi możliwość zerwania z własną sferą tylko poprzez jej całkowitą likwidację. To dlatego Judym chce za wszelka cenę poprawić los ludzi żyjących w skrajnej nędzy. Kieruje się emocjami, a nie rozsądkiem - dla fachowców -lekarzy nie jest partnerem do dyskusji, ale rozhisteryzowanym fanatykiem idei poprawy losów biedoty. W rozmowie z kolegami lekarzami w jednym z warszawskich salonów Judym nie używa racjonalnych, konkretnych argumentów, nie umie być rzeczowy, zbyt się angażuje osobiście, ujawnia swoją psychiczną słabość i dlatego nie jest traktowany poważnie.
Judym wyraźnie przecenia swe siły , kilkakrotnie udowadniając słabość i brak konsekwencji działania. Opuszcza Warszawę, ponieważ nie potrafi pozyskać pacjentów- został odrzucony przez środowisko lekarskie, a nie potrafi wiedzą i umiejętnościami udowodnić swej wartości. Ucieka także z Cisów, bo tu również jego działania nie cieszyły się powodzeniem, mimo, że przynosiły efekty- szpital ubogim był bardzo potrzebny.
Prawdopodobnie powyższe cechy sprawiają, a przynajmniej w trakcie trwania akcji powieści Judym nie odnosi sukcesów. Symbolem jego wnętrza jest rozdarta sosna. Nie wiadomo, jaka drogę doktor wybierze i czy wyciągnie naukę z dotychczasowych doświadczeń.
Bohater powieści Josepha Conrada, Jim, kilkakrotnie nazywany jest "jednym z nas". Tak mówi o nim Marlow, jako jedyny przyjaciel, powiernik jego najskrytszych myśli. Na początku poznajemy Jima jako człowieka, który marzy o dokonaniu wielkich czynów, żyją wyobraźnią, w której widzi siebie jako bohatera. Jim nie bal się śmierci, bał się okropności umierania. Jim, marzy o bohaterstwie sławie, wielkich czynach , ale nie chce umierać w tłumie. Jednak jego marzenia nie spełniły się, tak jak tego oczekiwał. Wypadek na "Patnie" całkowicie odmienił jego życie. W oczach ludzi, a przede wszystkim swoich, okrył się hańbą - w chwili zagrożenia opuścił statek pełen pasażerów. Odtąd wciąż ucieka. Wspomnienie "Patny" prześladuje go do końca życia. Jim nie wie, dlaczego w krytycznej sytuacji skoczył, pozostawiając załogę statku na łasce losu, nie chciał uciekać, nie czuł przecież trwogi. Ale haniebna ucieczka stała się faktem i faktu tego nie mógł zmienić. Jim ma świadomość , że postąpił źle wedle obowiązujących norm zawodowych, ale nie czuje się winny do końca. Rodzi się w nim konflikt między świadomością hańby a poczuciem niewinności. Jim nie uchylił się od odpowiedzialności za swój uczynek. Odważnie stanął przed sądem, choć mógł uciec, jak kapitan i dwaj mechanicy.
Tragizm Jima przejawia się w jego samotności i niezrozumieniu prze innych. Nawet jego ukochana nie potrafi przeniknąć motywów jego postępowania. Jim posiadał wiele cech bohatera romantycznego. Był przede wszystkim samotny, tajemniczy, pozostawał zagadką dla wszystkich, którzy się z nim zetknęli. Wciąż zmagał się z przeciwnościami, walczył z własnym losem. Jego pełne przygód życie było tragiczne. Trudno jednoznacznie ocenić Jima. Według słow. Marlowa Jim to "jeden z nas", to człowiek, którego życie polega na ciągłym wyborze, na szukaniu właściwej drogi.
Kolejnym bohaterem o którym warto wspomnieć jest Cezary Baryka. Jako młody chłopiec mieszkał wraz z rodzicami w Baku, gdzie zastał ich wybuch I wojny światowej. Ojciec opuścił dom, by wziąć udział w walkach. Cezary został w domu z matka, gdzie w 1917r. Dotarła rewolucja komunistyczna. Młody Baryka stal się jej wielkim, bezkrytycznym entuzjasta. Z czasem jego stosunek do przewrotu społeczno- politycznego uległ zmianie pod wpływem rewolucyjnej rzeczywistości. Mimo strasznych wojennych doświadczeń Cezary nadal był zwolennikiem komunizmu teoretycznego. Godził się z samą ideą i założeniami jej zwolenników , potępiał natomiast metody wprowadzania ich w życie. Ten światopogląd próbował zmienić ojciec bohatera, który odnalazł się w chaosie wojennych wydarzeń. Chciał obudzić w synu duszę Polaka, starał wzbudzić w nim patriotyzm w stosunku do ojczyzny, która stanęła u progu niepodległości. Namawia go na powrót do kraju, a podroż stała się kolejnym etapem dojrzewania Cezarego. Podczas podroży ojciec bohatera zmarł. Zdążył jednak opowiedzieć synowi o szklanych domach nowej Polski. Po przekroczeniu granicy okazało się, ze opowieść ojca to tylko marzenie. W Warszawie dzięki pomocy Szymona Gajowca podjął studia medyczne. Naukę przerwała w 1920 roku wojna polsko-bolszewicka. Na froncie uratował życie Hipolitowi Wielosławskiemu, który z wdzięczności zaprosił go do rodzinnego majątku w Nawłoci, gdzie Baryka szybko wdaje się w romans z młodą wdową, Laurą Kościeniecką, jednocześnie będąc obiektem nieodwzajemnionych uczuć dwóch innych panien. Wkrótce jednak dochodzi do awantury, w czasie której narzeczony Laury zranił Cezarego. Porzucony kochanek próbował otrząsnąć się ze zdrady, mieszkając w folwarku Chłodek. Tam Cezary miał okazję przyjrzeć się nędznemu życiu chłopów, wyzyskiwanych niczym za czasów feudalnych. Wiadomość o ślubie Laury spowodowała decyzję o powrocie do Warszawy. Tam zetknął się z działaczem komunistycznym Antonim Lulkiem. W ostatnim rozdziale Cezary wraz z Lulkiem idzie na czele pochodu robotników, którzy solidaryzują przeciwko zamknięciu fabryki.
Przed Belwederem drogę zastąpili demonstrantom żołnierze, mimo to Cezary samotnie szedł nadal.
Cezary był chłopcem, którego młodość i dojrzewanie przypadły na czas wojny i rewolucji.. Podlegał wpływom rożnych idei, komunistycznej i nacjonalistycznej. Jak każdy młody człowiek był buntowniczy arogancki, ale i pełen ciekawości życia. Z pewnością był inteligentny, posiadał zdolność analizy faktów i zdarzeń. Nie przyjmował wszystkich argumentów Lulka i wszczynał dyskusje z Lulkiem i jego towarzyszami. Jednocześnie był to człowiek wrażliwy na piękno przyrody i ludzka krzywdę. Posiadał baczny zmysł obserwacji.
Kolejna powieść to " Granica" Zofii Nałkowskiej i jej główny bohater niezwykle skomplikowany i niejednoznaczny - Zenon Ziembiewicz. Pod wpływem zdobywanej w Paryżu wiedzy i pobytu w wielkim mieście Zenon czuł coraz większą niechęć do własnych rodziców. Licznymi kochankami jego ojca były dziewczyny z folwarku, podsuwane mu zresztą przez żonę. Zenon postanowił, że nigdy nie będzie taki jak ojciec, ale w czasie ostatnich studenckich wakacji w Beleborzy nawiązuje romans z córką kucharki Justyną.
Podczas pobytu w miasteczku odnowił znajomość z Elżbietą Biecką. Znajomość wkrótce zmieniła się w romans i mimo przeszkód zakończyła się małżeństwem. Jednocześnie jednak Ziembiewicz nie potrafił zerwać związku z Bogutówną. Gdy dziewczyna zaszła w ciążę, dal jej pieniądze na zabieg aborcji. Myślę, że tutaj Zenon kierował się lękiem przed kompromitacją w razie ujawnienia dawnego romansu z córką służącej. Wtedy Zenon "dzięki pewnym wpływowym osobom" był już prezydentem miasta. Kariera zawodowa Ziembiewicz była wynikiem układów towarzyskich i protekcji, choć nie można mówić, że był on złym człowiekiem, bez skrupułów. Jako prezydent chciał jak najlepiej, miał dobre intencje, nie liczył się jednak z realiami, w których przyszło mu działać. Coraz bardziej uzależniony od popierających go ludzi, przestał panować nad sytuacją w mieście.
Jakim właściwie człowiekiem był Ziembiewicz? Trudno to jednoznacznie ocenić. Zaczynał przecież znakomicie. Jego życiowe credo zamykało się w słowach "żyć uczciwie" i nigdy nie powtórzyć schematu domu rodzinnego. Jednak znane przysłowie "niedaleko pada jabłko od jabłoni" w tym przypadku sprawdziło się w stu procentach.
Zupełnie inny wizerunek bohatera, od wyżej wymienionych, wykreował Witold Gombrowicz w powieści p.t. "Ferdydurke". Józio Kowalski jest to trzydziestolatek, pisarz mający za sobą debiut literacki. Nieżyczliwe przyjęcie twórczości bohatera wywołało w nim chęć powrotu do niedojrzałości. Pojawiający się nagle profesor Pimko porywa go do szkoły i poddaje procesowi "upupienia". Przezywaną przez Józia udrękę szkolnych zajęć przypisać można złym wspomnieniom i niechęci do szkoły samego Gombrowicza. Józio nie potrafi przeciwstawić się silniejszej od niego osobowości Pimki. Także w domu Młodziaków spełnia rolę narzuconą mu przez profesora. Staje się staromodnym młodzieńcem zakochanym w nowoczesnej Zucie. Józio nie akceptowany przez otoczenie postanawia podjąć walkę z formą Młodziaków.
Dzieciństwo i okres dorastania to czas, w którym człowiek zdobywa doświadczenie i wiedzę, doskonali swoje umiejętności, rozwija osobowość o kształtuje charakter. Jego życie może potoczyć się według wielu scenariuszy, z których każdy doprowadza do ukształtowania dorosłego człowieka - zamkniętego w pewnej formie. Józio mając trzydzieści lat jest niedojrzały, nie daje się zdefiniować i nie znalazł swojego miejsca w społeczeństwie. Niedojrzałość bohatera pozwala ujrzeć mu sztuczność i fałsz istniejących schematów. Człowiek jest zagrożony przez środowisko i kulturę, które narzucają mu wzory myślenia i zachowania.
Wybuch wojny w 1939r. Spowodował, że ludzie przestali czuć się bezpiecznie, a ich życiu towarzyszył nieustanny strach. Szczególnie brutalnie odbywało się upadlanie ludzi w getcie. Niemcy czuli się tam absolutnie bezkarnie. Marek Edelman w powieści Hanny Krall p.t. "Zdążyć przed Panem Bogiem" o pewnej zaobserwowanej scenie. Dwaj Niemcy postawili na beczce starego Żyda i powoli obcinali mu brodę. Żyd stal spokojnie choć było to dla niego wielkie poniżenie. Tłumek świadków sceny zaśmiewał się do łez. Właśnie wtedy Edelman postanowił nigdy nie dać "wsadzić się na beczkę", zachować swą godność w każdej sytuacji, także godnie umrzeć. Dla świata najgodniejszym rodzajem śmierci jest umieranie z bronią w ręku, taki więc sposób odejścia wybrali powstańcy. Każda śmierć była lepsza niż zagazowanie, śmierć anonimowa. Lepsze było już nawet samobójstwo. Choć nie miało takiego znaczenia jak śmierć w walce, wielu ludzi ją wybrało. Powstańcy nie zamierzali być bohaterami, nie walczyli tylko po to, by pokazać światu swój bunt. Chodziło przede wszystkim o zachowanie człowieczeństwa, możliwość wyboru rodzaju śmierci. Książka ta obrazuje bohaterstwo, odwagę rzucenia światu wyzwania, rozpoczęcia beznadziejnej walki. Jak wielkim musiało być cierpienie mieszkańców getta, że porwali się na taki czyn, z chęci zachowania swej godności garstka ludzi rozpoczęła skazaną na klęskę walkę.
Doskonały materiał do obserwacji rożnego rodzaju zachowań człowieka dają wszelkiego rodzaju nieszczęścia na wielką skalę np. epidemie. W warunkach ekstremalnych człowiek staje przed koniecznością dokonywania szczególnie trudnych wyborów. Jedni kierują się egoizmem, inni poczuciem obowiązku. Godna uwagi postawę przyjmuje w powieści Alberta Camus "Dżuma" dr Rieux. Jako lekarz niosący pomoc chorym jest szczególnie narażony na niebezpieczeństwo. Mimo to jest w ciągłym pogotowiu. Postawa doktora wynika z jego poczucia obowiązku. Inną przyczyną poświęcenia doktora jest głębokie przekonanie doktora o wartości ludzkiego życia. Rieux pracuje nieustannie przez cały czas epidemii, mimo własnych trosk. Jego żona jest ciężko chora, znajduje się w sanatorium poza Oranem i tam umiera. Również po wygaśnięciu choroby Rieux nie zaprzestaje pracy. Dla lekarzy nie ma bowiem urlopu, a poza tym doktor ma świadomość, że dżuma nigdy naprawdę nie wygasa, niebezpieczeństwo istnieje zawsze, stąd obowiązuje go czujność.
Cała literatura XX wieku była zdominowana pytaniami o wartość życia i sens ludzkiej egzystencji. Nowe pokolenie twórców stykające się ze złem i wychowujące się ze świadomością wojny i katastrofy musiało zachować ludzką godność, próbować stworzyć nowe rozwiązania - które ulegają ciągłym zmianom. Bowiem istotą życia ludzkiego jest ciągły marsz po krętej ścieżce pełnej rozwidleń, które zmuszają nas do wyborów. Życie ludzkie to bezustanne poszukiwanie i tworzenie nowych ideałów.
Powyższe utwory chociaż po części przedstawiaą ludzkie marzenia i próby odnalezienia sensu życia ich wzloty i upadki, ale nigdy nie będzie można ich do końca ich sprecyzować, ludzkie marzenia zmieniają się wraz z wiekiem i rozwojem naszego świata. Dlatego możemy o tym tylko marzyć.
Wyświetleń pracy: 415 |
