Brak ocen
Twoja ocena:
Urodził się on w 1735 roku w rodzinie średnioszlacheckiej, w Dubiecku nad Sanem. Początkowo uczył się w domu, w roku 1750 ukończył lwowskie kolegium jezuickie i wstąpił do warszawskiego seminarium duchownego, gdzie uczył się do roku 1754. Pięć lat później przyjął święcenia kapłańskie. Po roku 1759 studiował w Rzymie, po powrocie związał się z królem Augustem III, a później ze Stanisławem Augustem Poniatowskim. W roku 1766 został biskupem Warmińskim. Gdy po pierwszym rozbiorze Warmia stała się częścią Prus, Krasicki zaczął bywać na dworze Fryderyka II, króla pruskiego. W roku 1795 mianowany został arcybiskupem gnieźnieńskim i przeniósł się do rezydencji w Łowiczu i Skierniewicach.
Współtworzył ukazujące się w Warszawie czasopismo moralne "Monitor", przyczynił się również do powstania Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Jego twórczość obejmuje dzieła takie jak: "Myszeida" (1776), "Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" (1778), "Monachomachia" (1778), "Satyry" (1779), "Bajki i przypowieści" (1780), "Antymonachomachia" (1780), encyklopedię " Zbiór potrzebniejszych wiadomości" (1781) i "Satyry (II)" (1784).
Krasicki, będąc uważnym obserwatorem dostrzegał wiele przywar i ułomności ludzkich. Zdając sobie sprawę z ich wpływu na życie polityczne w ówczesnej Polsce oraz będąc świadomym faktu, do jakich konfliktów i klęsk mogą one doprowadzić, stał się ich najgłośniejszym przeciwnikiem. Do walki z nimi służyły mu przede wszystkim bajki i satyry.
Satyry, podobnie zresztą jak bajki, ukazują obraz życia w XVIII - wiecznej Rzeczypospolitej. Są doskonałą ilustracją tamtych czasów. Krasicki obnażał i ośmieszał w nich największe wady społeczeństwa polskiego: pijaństwo, zacofanie i ciemnotę szlachty, brak krytycyzmu, skłonność do hazardu. Satyry często mają charakter interwencyjny i doraźny, równie często są jednak uniwersalne i ponadczasowe. Krasicki tak sam pisał o celach satyry: "Występek karać, oszczędzać osoby". Tworząc kolejne utwory starał sie być nie tylko moralizatorem, lecz równocześnie autorem sprawiedliwym i obiektywnym.
Pierwszą księgę satyr otwiera satyra "Do króla". Na pierwszy rzut oka utwór ten jest zaprzeczeniem zasad tego gatunku - adresat jest wymieniony już w tytule, a przecież powinien pozostać nieznany. Podmiot liryczny stawia królowi kilka zarzutów, takich jak niewłaściwe pochodzenie, zbyt młody wiek, zbyt łagodne sprawowanie rządów, zbyt staranne wykształcenie i przesadna dbałość o naukę i kulturę. Zarzuty te pokrywają się z tymi, stawianymi monarsze przez szlachtę. Są jednak na tyle głupie i absurdalne, iż domyśleć się można, że w ten sposób Krasicki ukazuje zalety króla. Tak więc satyra ta w rzeczywistości stanowi pochwałę Stanisława Augusta i wyraz poparcia dla jego polityki wewnętrznej, a jednocześnie jest atakiem na sarmację, na jej wady i złe przyzwyczajenia.
Inna satyra, "Pijaństwo", ukazuje i piętnuje alkoholizm. Jest ona zbudowana na zasadzie dialogu, rozmowy prowadzonej przez dwóch szlachciców. Jeden z nich opowiada o suto zakrapianych biesiadach i o przykrych ich konsekwencjach. Wymowa satyry jest pesymistyczna - wymęczony alkoholem szlachcic odchodzi, by znaleźć ukojenie w... alkoholu. Satyra Krasickiego ukazuje również typowe cechy Polaków, którzy przy alkoholu zawsze są odważni, świetnie znają się na polityce, a przy tym uwielbiają dyskutować i pod lada pretekstem wywoływać awantury.
Z kolei "Świat zepsuty" przynosi porównanie czasów współczesnych autorowi z czasami minionymi. Okazuje się, że w Rzeczypospolitej dzieje się coraz gorzej. Wartości, którymi kierowano się dawniej, uległy już przewartościowaniu. Przestały być aktualne takie przymioty, jak honor, uczciwość, prawdomów- ność, wierność małżeńska, bezinteresowność, religijność. Ich miejsce zajęły kłamstwo, fałsz, podstęp, wiarołomstwo, rozpusta. Taki brak poszanowania tradycji i niszczenie wartości stanowiących o pozycji Rzeczypospolitej powoduje, że państwo stoi na skraju całkowitego upadku i katastrofy.
Popularność satyr Krasickiego związana była z dydaktycznymi powinnościami literatury, mającej służyć walce o zmianę mentalności, nawyków i poglądów społeczeństwa. Satyra realizowała te zadania posługując się często retorycznym monologiem, w którym ocena zjawisk prezentowana była w sposób jednoznaczny i bezpośredni. Jej wypowiedź była z reguły skierowana do fikcyjnego adresata, niejednokrotnie ujęta w cudzysłów, przez co autor chciał podkreślić swój dystans od poglądów bohatera. Odejście od bezpośredniej perswazji widać najwyraźniej w satyrach dialogowych, szczególnie zaś w tych, w których żaden z rozmówców nie może być uznany za reprezentanta poglądów autora. Zmuszało to czytelnika do samodzielnej interpretacji i własnych przemyśleń, a autorowi pozwalało na dyskretne sugerowanie odpowiedniej treści i uniknięcie bezpośredniego i obcesowego pouczania.
Ignacy Krasicki traktował swe bajki podobnie jak Jan Kochanowski swe fraszki - zawierał w nich swe obserwacje otaczającego go świata, krytykował, wyśmiewał, ale także próbował naprawiać rzeczywistość, pouczać. Pisał zarówno krótkie bajki epigramatyczne (naśladujące Ezopa), jak i dłuższe, narracyjne, utrzymane w duchu La Fontaine'a. Bajki przedstawiają wiele aspektów XVIII - wiecznej Polski, przybliżają także współczesnemu czytelnikowi koloryt tamtych czasów. Za życia Krasickiego ukazał się jeden tom bajek, zawierający 107 utworów. Drugi zbiór wyszedł już po jego śmierci i zawierał 72 bajki.
Swoistym komentarzem do całego zbioru jest "Wstęp do bajek", w którym poeta stara się określić istotę bajki jako gatunku, składa także swoistą deklarację ideową i artystyczną. W tym celu wylicza szereg nieprawdopodobnych sytuacji, będących zaprzeczeniem istniejących stereotypów i pojęć ("celnik, który nie kradł; szewc, który nie pijał..."). Dopiero w ostatnich dwóch wersach następuje żartobliwa pointa, w której poeta stwierdza, iż "wszystko bajką być może", sugerując, iż ten gatunek czerpie swe tematy z życia, lecz nie traktuje ich zbyt poważnie. Bajką może więc być wszystko, lecz nie musi być prawdą.
Bajka "Szczur i kot" jest atakiem na jedną z najgorszych wad ludzkich - pychę. Poeta posłużył się tu maską: występujące w wierszu zwierzęta są przyjętymi symbolami cech ludzkich. Chwalący się przed rodzeństwem szczur uosabia zarozumialstwo i pychę. Z kolei kot, wykorzystujący chwilę nieuwagi szczura, utożsamiany jest ze sprytem, drapieżnością i bezwzględnością. Bajka zawiera pouczenie, iż w życiu należy kierować się skromnością i pokorą, ponieważ zawsze trafi się na silniejszego lub sprytniejszego.
Ważnym utworem jest bajka "Ptaszki w klatce". Krasicki poruszył tu problem uniwersalny i ważki dla każdej jednostki: kwestię wolności."Ptaszki w klatce" to rozmowa dwóch uwięzionych w klatce czyżyków. Pierwszy, młodszy, urodził się już w niewoli i nie zna smaku wolności, nie tęskni za nią, nie rozumie jej. Akceptuje swe życie w klatce jako coś normalnego, zwykłego. Z jego postawą nie zgadza się drugi czyżyk, który kiedyś żył na swobodzie, został jednak uwięziony. Nigdy nie przyzwyczai się do niewoli, zawsze będzie tęsknił do wolności. Bajka ta nabiera szczególnej wymowy, gdy uświadomimy sobie, w jakim okresie została napisana. Fakt, iż powstała ona po pierwszym rozbiorze, wskazywać może na jej szerszą wymowę i kontekst narodowo - patriotyczny.
Z kolei w bajce "Malarze" Krasicki przedstawia mocno skontrastowane ze sobą sylwetki dwóch malarzy - portrecistów. Jeden z nich, Piotr, był malarzem dobrym, lecz żył w nędzy, drugi, Jan, malował kiepsko, lecz był bogaty. Tę pozorną niedorzeczność wyjaśnia pointa. Piotr malował ludzi naturalne, takimi, jakimi są, Jan natomiast znacznie upiększał ich portrety. Bajka ta ilustruje ogólną prawdę życiową: najtrudniej i najniebezpieczniej mówić ludziom prawdę, znacznie łatwiej być pochlebcą i lizusem - w ten sposób można o wiele więcej osiągnąć.
Przykładem zastosowania poetyki maski jest bajka "Jagnię i wilcy". Już pierwszy wers zawiera morał wyrażający przekona- nie, iż w świecie dominuje prawo silniejszego, iż racja jest po stronie tego, kto ma siłę. Potwierdzeniem tej smutnej prawdy jest opowiedziana historyjka: słabe, niewinne i naiwne jagnię zostaje napadnięte przez dwa wilki (będące symbolem siły, bezwzględności i okrucieństwa). Gdy pyta, jakim prawem ma być zjedzone, otrzymuje naprędce skleconą odpowiedź: "Smacznyś, słaby i w lesie", a następnie zostaje pożarte.
Bajka "Filozof" ukazuje uczonego człowieka, przekonanego o własnej wiedzy i wartości, który odrzuca nawet Boga i śmieje się ze świętych. Jednak, gdy spada na niego choroba, nawraca się i zaczyna wierzyć. Krasicki zwraca uwagę na to, jak chwiejni i niestali w swych poglądach są ludzie. Mówi także, iż często mądrości wyłącznie teoretyczne nie pomagają w życiu. Natura ludzka sprawia, iż popadamy z jednej skrajności w drugą, że nic nie jest w życiu ostateczne, zamknięte.
W bajce "Dewotka" Krasicki wyśmiewa i piętnuje religijną obłudę i fałsz moralny społeczeństwa. Dewocja tytułowej bohaterki to pobożność na pokaz, na zewnątrz. Tak naprawdę dewotka ma w duszy złość i nienawiść bliźniego, potrafi jednocześnie modlić się i bić służącą. Wniosek Krasickiego jest tym razem wyrażony bezpośrednio: "Uchowaj, Panie Boże, takiej pobożności !".
Bajką narracyjną, udramatyzowaną, jest utwór "Kruk i lis". Rozpoczyna ją morał umieszczony na samym początku "Bywa często zwiedzionym, Kto lubi być chwalonym". W bajce tej w sposób alegoryczny (pod postaciami zwierząt kryją się ludzkie cechy) Krasicki ukazuje konfrontację próżność połączonej z zarozumiałością i brakiem samokrytycyzmu (kruk) oraz przebiegłości i przewrotności (lis). Kruk, trzymający w dziobie wielki kawał sera, nie umie śpiewać, jednak wychwalany i proszony o pieśń przez lisa, otwiera dziób i gubi ser.
Bajka to jeden z najstarszych gatunków literatury dydaktycznej. Jest to krótka powiastka, pisana prozą lub częściej wierszem. Jej bohaterami bywają zwierzęta, rośliny, przedmioty, niekiedy ludzie. W bajkach postacie, wydarzenia i sytuacje są alegorią - a więc poza sensem dosłownym mają znaczenie szersze, uniwersalne. Są one pewnym znakiem typowych zachowań i problemów. Wielowiekowa żywotność tego gatunku sprawiła, iż alegoryczny sens, zwłaszcza bajek zwierzęcych, mocno utrwalił się w świadomości ludzkiej. Dlatego też lis z reguły oznacza przebiegłość, owca - naiwność, a mrówka pracowitość.
Dla Krasickiego bajki stanowiły doskonałą sposobność do wyrażania swojego zdania na temat cech charakteru człowieka. Poprzez nieco ironiczne i sarkastyczne obrazowanie piętnował jego wady, szydził i bezlitośnie kpił z jego słabostek i przywar. Równocześnie jednak starał się wprowadzić wzorce słusznego i sprawiedliwego postępowania - m.in. temu celowi służyły zawarte w bajkach morały.
Wyobrażenia Krasickiego o świecie nie zawsze są optymistyczne, ale nie traci on nadziei na poprawę ludzi. Ośmiesza zło, głupotę, chwali dobro i cnotę. Stoi na gruncie racjonalizmu, głosi pochwałę umiaru i trzeźwości. Nadmierna lekkomyślność, łatwowierność, ambicja, zachłanność, pycha, sarmatyzm, konserwatyzm, brak orientacji politycznej, życie dworskie, ponad stan, stają się przyczyną klęski. Najlepiej trzymać się "złotego środka". Krasicki do perfekcji opanował estetykę żartu, w ten sposób uderzając w największe wady ludzkie i społeczne.
Wyświetleń pracy: 346 |
