głosów: 3
 
Twoja ocena:
Biografia
Jan Kasprowicz urodził się 12 grudnia 1960 r. we wsi Szymborze pod Inowrocławiem na Kujawach, w ubogiej rodzinie chłopskiej. Jego ojciec Piotr był analfabetą, dlatego pierwszą edukację odebrał od matki – Józefy z Kloftów, potem uczęszczał do jednoklasowej szkoły elementarnej w Szymborze, gdzie wyróżniał się zdolnościami rysunkowymi. W roku 1870za poparciem możnego ziemianina – Józefa Kościelskiego – umieszczono go w gimnazjum w Inowrocławiu. Z powodu trudności materialnych i kłopotów z zaaklimatyzowaniem się nauka nie szła mu najlepiej – powtarzał dwie klasy.
Ważną rolę w rozwoju ideowym Kasprowicza odegrała działalność w tajnym kółku młodzieżowym, które za patrona miało głośnego w owym czasie poetę romantycznego Wincentego Pola. W 1878 roku ukazał się pierwszy drukowany wiersz Kasprowicza w poznańskim tygodniku „Lech”. W 1880 roku po gwałtownym zajściu z jednym z profesorów wystąpił ze szkoły i wkrótce opuścił rodzinne strony. Tułał się po zaborze pruskim. W celu uzyskania matury uczył się kolejno w Poznaniu i Opolu, nieco dłużej w Raciborzu. Wszędzie jednak usuwano go za manifestowanie polskości i działalność w organizacjach młodzieżowych. W 1882 za wstawiennictwem Józefa Ignacego Kraszewskiego opublikował garść utworów w warszawskim tygodniku „Kłosy”. Upragnione świadectwo dojrzałości otrzymał w Poznaniu w 1884 roku.
W tym samym roku rozpoczął studia filozoficzne i historyczne na uniwersytecie w Lipsku. Pod wpływem Ludwika Krzywickiego przejął się myślą socjalistyczną i brał udział w korektach pierwszego polskiego wydania „Kapitału” Marksa. Po czterech miesiącach z braku pieniędzy opuścił Lipsk i przeniósł się do Wrocławia, gdzie pod koniec 1884 roku rozpoczął studia historyczne.
Od 1885 roku zaczął regularnie drukować swoje wiersze i patriotyczne artykuły w czołowych polskich czasopismach, przede wszystkim w warszawskich („Przegląd tygodniowy”, „Głos”, „Ateneum”, „Życie”), w petersburskim „Kraju”, lwowskim „Przeglądzie społecznym”, paryskim „Wolnym polskim słowie”. Pracował w nielegalnym związku utopijnych socjalistów niemieckich pod nazwą Pacific, za co w 1887 został aresztowany i skazany po głośnym procesie na sześć miesięcy pozbawienia wolności. W tym okresie odszedł od socjalizmu a zbliżył się do Narodowej Demokracji i do końca życia pozostał jej sympatykiem.
W 1886 Kasprowicz ożenił się z Teodozją Szymańską. Małżeństwo okazało się jednak pomyłką: z powodu zupełnego braku porozumienia po kilku miesiącach Kasprowicz uzyskał rozwód i opuścił żonę, a Teodozja popełniła samobójstwo. Zrodziło to w umyśle poety poczucie winy widoczne w późniejszej twórczości.
Skreślony z listy studentów z powodu nie zaliczenia wykładów w 1888 roku udał się do Lwowa. Był tu nie mile widziany przez władze austrowęgier, wręczono mu nawet nakaz opuszczenia cesarstwa. Obszedł jednak te trudności i na stałe związał się ze Lwowem, wszedł nawet w skład redakcji „Kuriera lwowskiego”, gdzie ogłaszał rozprawy literackie, recenzje teatralne i wiersze. W grudniu 1888 roku ukazał się debiut książkowy – Poezje – grupujący dorobek poetycki lat studenckich, poprzedzony życzliwą przedmową powieściopisarza i założyciela Ligi Polskiej – Teodora Tomasza Jeża.
W 1892 roku zakochał się w Jadwidze Gąsowskiej, kobiecie młodej, wykształconej i oczytanej. W styczniu 1893 ożenił się z nią, mięli dwie córki: Janinę (1893) i Annę (1895). W 1899 Jadwiga nawiązała romans z Przybyszewskim a dwa lata później uciekła z nim. By powrócić do równowagi dużo podróżował, m.in. Alpy, Włochy oraz Paryż i Londyn czego owocem była książka „O bohaterskim koniu i walącym się domu”. Często odwiedzał Tatry. W 1903 odkrył Poronin i odtąd często tam przebywał. Porzucił dziennikarstwo i w 1904 doktoryzował się na podstawie pracy o poezji Teofila Lenartowicza. Na Uniwersytecie Lwowskim utworzono dla niego katedrę literatury porównawczej i mianowano go profesorem nadzwyczajnym. Od 1909 roku pracował tam przez kilkanaście lat jako profesor nadzwyczajny, potem zaś zwyczajny.
W 1911 ożenił się z Marią Bunin poznaną cztery lata wcześniej w Serrento we Włoszech. Małżeństwo to było udane i napełniło twórczość Kasprowicza optymizmem i pogodą. Maria Kasprowiczowa opisała dzieje tego niezwykłego związku w swoim Dzienniku.
W czasie I Wojny Światowej początkowo przebywał w Poroninie, działając ze Stefanem Żeromskim w tajnej organizacji niepodległościowej, następnie przeniósł się do Lwowa i zajmował się pracą naukową. Po odzyskaniu niepodległości pozostał we Lwowie, gdzie w latach 1921-22 piastował godność rektora uniwersytetu im. Jana Kazimierza. W odrodzonej Polsce pełnił wiele funkcji społecznych, zajmował się działalnością polityczną, w 1920 roku brał udział wraz z Żeromskim w akcji plebiscytowej na Warmii i Mazurach. Pod koniec życia cieszył się opinią największego poety od czasów Mickiewicza i Słowackiego. Zbierał wyrazy uznania i hołdy (m.in. doktorat honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego).
Ostatnie lata życia spędził w Poroninie (od 1923), gdzie kupił dom na przysiółku Herenda (obecnie muzeum). Rok później zachorował na serce i cukrzycę – zmarł 1 sierpnia 1926. Został pochowany w todze rektorskiej (zgodnie z jego wolą) na cmentarzu zasłużonych w Zakopanem. Po 7 latach prochy Kasprowicza zostały przeniesione na Herendę do specjalnego grobowca, gdzie pochowano także jego trzecią żonę Marię, zmarłą w 1963 roku.
Dorobek literacki
Twórczość Kasprowicza można podzielić na trzy okresy:
I – tendencyjny (od debiutu do 1893 roku) – Kasprowicz jawi się jako rzecznik skrzywdzonych i poniżonych; solidaryzuje się z prostym ludem; dominują tematy społeczne: bieda, nędza i poniżenie chłopa; związane jest to z chłopskim pochodzeniem poety; z okresu tego pochodzi cykl sonetów „Z chałupy” a w nim wiersz pt. „W chałupie” – w którym w sposób prawdziwy, naturalistyczny ukazał nędzę ludu.
II – modernistyczny (1893-1908) zwany buntowniczym; cechuje go odejście od tematyki społecznej, pogardliwa postawa wobec tłumu; symbolizm, ekspresjonizm i impresjonizm; bunt wobec Boga; w twórczości Kasprowicz opiewa urodę tatrzańskiego krajobrazu, porusza motywy życia i śmierci, trwania i przemijania; oraz katastroficzne: sądu ostatecznego, końca świata. Utwory: cykl sonetów „Krzak dzikiej róży”; hymny m.in. „Dies irae”, „Święty Boże”, „O bohaterskim koniu i walącym się domu”.
III – franciszkański (1908-1926) z buntownika przeciw Bogu Kasprowicz zmienia się w wyznawcę filozofii św. Franciszka. Ten etap przyniósł: *akceptację świata i zgodę na wszystko co przyniesie los, *uwielbienie i poszukiwanie piękna oraz harmonii w przyrodzie, *kult prostego człowieka oraz jego mądrości, *postawę franciszkańską nakazującą pokorę wobec losu, cierpliwość, miłość bliźniego oraz radość z każdego dnia, pogodzeni się z Bogiem. Utwory: Hymn św. Franciszka z Asyżu, Bajki, klechdy baśnie, Księga ubogich (1916), Kój świat (1926).
Poznane utwory:
„W chałupie” – cechuje go realizm, zawiera niezwykle szczegółowy opis izby chłopskiej: okno zapchane szmatami, nędzny stół, blaszana łyżka, zgnieciony kartofel – wszystko to podkreśla brzydotę otoczenia i nędzę jego mieszkańców. Kontrast stanowi opis postaci kobiecych, matka ma ciemne włosy i niebieskie oczy, a zaróżowione policzki i czerwone usta to obraz córki. Starsza kobieta drzemie przy piecu, młoda snuje marzenia o paniczu. Ubóstwo i nędza oraz nierealność marzeń przytłacza i wzbudza współczucie w czytelniku.
Cykl sonetów „Z chałupy” (1888) opisuje bogaty obraz wsi żyjącej w biedzie, wyzyskiwanej i oszukiwanej, wstrząsanej wewnętrznymi konfliktami
Poznane sonety to:
XV – obraz niedoli wiejskiej kobiety, która zamarzła tułając się w żebraczym życiu po świecie, bo mąż jej zmarł, ziemię sprzedano na opłaty, córki posłano do pracy na dwór, ona najmuje się do roboty.
XIX – przedstawia tragedię chłopa, kiedyś najpotężniejszego we wsi. Gdy był zdrowy nie bał się żadnej pracy, jednak wraz z chorobą przyszła nędza. Gdy nie pomaga domowe leczenie rodzina wzywa księdza. Ten dziwi się dlaczego jeszcze nie wezwano doktora, nie rozumie że na doktora stać bogaczy a nie biednego chłopa.
XXXIX – przebrzmiewają tu echa idei pracy u podstaw, krzewienia oświaty wśród ludu. Sonet opowiada o losie chłopskiego syna. Warunki w jakich żyje chłopiec są bardzo trudne: do szkoły daleko w domu zimno i nie ma co jeść. Dziecko nie zważa jednak na te niedogodności i garnie się do nauki zimą i latem. nie przejmuje się drwinami ludzi którzy śmieją się z pastuszka siedzącego na łące z książką w ręku. Gdy chłopiec dorósł wyjechał do stolicy uczyć się dalej. Niestety z braku pieniędzy umiera na suchoty.
„Szły zbierać kłosy” (1898) –ukazuje nędzę polskiej wsi, wegetację prostych ludzi – ich walkę o przetrwanie, oraz stosunek właściciela ziemskiego do kobiet które zbierały kłosy zboża, jego bezwzględność obrazuje to jak potraktował kobiety – gorzej od zwierząt. Jedna z chłopek zna swoją wartość i nie boi się mu tego wyrzucić.
„Świat się kończy!” (1891) – pierwszy dramat bliski gawędom i sonetom chłopskim, napisany gwarą i posiadający walory artystyczne. Dziś jest ceny ze względu na odzwierciedlone procesy społeczne wśród klasy chłopskiej.
„Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach” – na tle szarych skał wśród gór kwitnie krzak dzikiej róży, obok umiera stara limba, róża symbolizuje tu młodość, pełnię sił, życie. Limba przemijanie, starość, schyłek istnienia, śmierć. Krzak róży drży o swe życie, boi się najlżejszego podmuchu wiatru, stara limba dowodzi jak szybko mija czas, jak szybko piękno i miłość może się zmienić w chorobę, brzydotę i powolne umieranie.
dzień gniewu, tytuł pochodzi od hymnuHymny „Dies Irae” mszalnego z 13 wieku Tomasza z Celano odmawianego podczas mszy w dzień zaduszny. Tematem jest koniec świata i sąd ostateczny, czyli pańskiego gniewu dzień. Utwór przesycony jest tematyką biblijno – apokaliptyczną . Utwór zwiastuje nadchodzącą katastrofę – koniec ludzkości. Podmiot liryczny w imieniu całej ludzkości usiłuje dociec, czy człowiek może odpowiadać za zło które zostało stworzone przez Boga. To On jest odpowiedzialny za całą nędzę i marność świata. Pojawia się pytanie o winę człowieka, o odpowiedzialność za grzech – nieodłączny element ludzkiej egzystencji. Został tu przedstawiony katastroficzny obraz świata.
„Hymn św. Franciszka z Asyżu” – to hymn pochwalny miłości, który opiera się na całkowitym i bezinteresownym poświęceniu się bliźnim. Autor wyraża tutaj przez św. Franciszka wiarę w to że Bóg dzięki tej miłości odwlecze dzień sądu. Poeta szuka ukojenia w prawdach św. Franciszka, według których współistnienie cierpienia i radości jest niezbędne dla zachowania porządku na Ziemi. Świat jest pełen kontrastów, wzajemne uzupełnianie się dobra i zła daje pełnię życia. Śmierć należy traktować jako niezbędny etap ludzkiej egzystencji.
Związek Kasprowicza z filozofią św. Franciszka dowodzi też księga ubogich – kult naturalności, codzienności prostego człowieka. Pochwała spokoju i umiaru oraz rosnąca radość życia w kontakcie z przyrodą.
Wyświetleń pracy: 570 |
